Fatti ewlenin
Bejn l-2015 u l-2050, il-proporzjon tal-popolazzjoni tad-dinja li għandha aktar minn 60 sena se kważi tirdoppja minn 12% għal 22%.
Sal-2020, l-għadd ta’ nies li għandhom 60 sena jew aktar se jkun aktar min-numru ta’ tfal taħt il-5 snin.
Fl-2050, 80% tal-anzjani se jkunu qed jgħixu f'pajjiżi bi dħul baxx u medju.
Ir-ritmu tat-tixjiħ tal-popolazzjoni huwa ħafna aktar mgħaġġel milli kien fil-passat.
Il-pajjiżi kollha jiffaċċjaw sfidi kbar biex jiżguraw li s-sistemi tas-saħħa u soċjali tagħhom ikunu lesti biex jagħmlu l-aħjar użu minn din il-bidla demografika.
Ħarsa ġenerali
In-nies madwar id-dinja qed jgħixu aktar. Illum il-ġurnata ħafna nies jistgħu jistennew li jgħixu sas-sittinijiet tagħhom u lil hinn. Kull pajjiż fid-dinja qed jesperjenza tkabbir kemm fid-daqs kif ukoll fil-proporzjon ta’ persuni anzjani fil-popolazzjoni.
Sal-2030, persuna waħda minn kull sitt persuni fid-dinja se jkollha 60 sena jew aktar. F'dan iż-żmien, is-sehem tal-popolazzjoni li għandha 60 sena jew aktar se jiżdied minn biljun fl-2020 għal 1.4 biljun. Sal-2050, il-popolazzjoni dinjija ta' nies li għandhom 60 sena jew aktar se tirdoppja (2.1 biljun). L-għadd ta' persuni li għandhom 80 sena jew aktar huwa mistenni li jittriplika bejn l-2020 u l-2050 biex jilħaq l-426 miljun.
Filwaqt li din il-bidla fid-distribuzzjoni tal-popolazzjoni ta’ pajjiż lejn etajiet akbar fl-età – magħrufa bħala t-tixjiħ tal-popolazzjoni – bdiet f’pajjiżi bi dħul għoli (pereżempju fil-Ġappun 30% tal-popolazzjoni diġà għandha aktar minn 60 sena), issa huma l-pajjiżi bi dħul baxx u medju li qed jesperjenzaw l-akbar bidla. Sal-2050, żewġ terzi tal-popolazzjoni tad-dinja li għandha aktar minn 60 sena se tgħix f’pajjiżi bi dħul baxx u medju.
It-tixjiħ spjegat
Fil-livell bijoloġiku, it-tixjiħ jirriżulta mill-impatt tal-akkumulazzjoni ta’ varjetà wiesgħa ta’ ħsara molekulari u ċellulari maż-żmien. Dan iwassal għal tnaqqis gradwali fil-kapaċità fiżika u mentali, riskju dejjem jikber ta’ mard u fl-aħħar mill-aħħar mewt. Dawn il-bidliet la huma lineari u lanqas konsistenti, u huma assoċjati biss b’mod laxk mal-età ta’ persuna fi snin. Id-diversità li tidher fl-età akbar mhijiex każwali. Lil hinn mill-bidliet bijoloġiċi, it-tixjiħ ħafna drabi huwa assoċjat ma’ tranżizzjonijiet oħra tal-ħajja bħall-irtirar, ir-rilokazzjoni għal akkomodazzjoni aktar xierqa u l-mewt ta’ ħbieb u msieħba.
Kundizzjonijiet tas-saħħa komuni assoċjati mat-tixjiħ
Kundizzjonijiet komuni f'età akbar jinkludu telf tas-smigħ, katarretti u żbalji refrattivi, uġigħ fid-dahar u fl-għonq u osteoartrite, mard pulmonari ostruttiv kroniku, dijabete, depressjoni u dimenzja. Hekk kif in-nies jixjieħu, huma aktar probabbli li jesperjenzaw diversi kundizzjonijiet fl-istess ħin.
L-età akbar hija kkaratterizzata wkoll mill-emerġenza ta’ diversi stati ta’ saħħa kumplessi li ġeneralment jissejħu sindromi ġerjatriċi. Dawn spiss ikunu l-konsegwenza ta’ diversi fatturi sottostanti u jinkludu fraġilità, inkontinenza urinarja, waqgħat, delirju u ulċeri tal-pressjoni.
Fatturi li jinfluwenzaw it-tixjiħ b'saħħtu
Ħajja itwal iġġib magħha opportunitajiet, mhux biss għall-anzjani u l-familji tagħhom, iżda wkoll għas-soċjetajiet kollha kemm huma. Snin addizzjonali jipprovdu ċ-ċans li wieħed isegwi attivitajiet ġodda bħal edukazzjoni ulterjuri, karriera ġdida jew passjoni li ilha tiġi traskurata. L-anzjani jikkontribwixxu wkoll b'ħafna modi għall-familji u l-komunitajiet tagħhom. Madankollu, il-firxa ta' dawn l-opportunitajiet u l-kontribuzzjonijiet tiddependi ħafna fuq fattur wieħed: is-saħħa.
L-evidenza tissuġġerixxi li l-proporzjon ta’ ħajja f’saħħa tajba baqa’ ġeneralment kostanti, u dan jimplika li s-snin addizzjonali huma f’saħħa ħażina. Jekk in-nies jistgħu jesperjenzaw dawn is-snin żejda ta’ ħajja f’saħħa tajba u jekk jgħixu f’ambjent ta’ appoġġ, il-kapaċità tagħhom li jagħmlu l-affarijiet li jgħożżu se tkun ftit differenti minn dik ta’ persuna iżgħar. Jekk dawn is-snin miżjuda huma ddominati minn tnaqqis fil-kapaċità fiżika u mentali, l-implikazzjonijiet għall-anzjani u għas-soċjetà huma aktar negattivi.
Għalkemm xi wħud mill-varjazzjonijiet fis-saħħa tal-anzjani huma ġenetiċi, il-biċċa l-kbira huma dovuti għall-ambjenti fiżiċi u soċjali tan-nies – inklużi d-djar, il-viċinanzi u l-komunitajiet tagħhom, kif ukoll il-karatteristiċi personali tagħhom – bħas-sess, l-etniċità jew l-istatus soċjoekonomiku tagħhom. L-ambjenti li n-nies jgħixu fihom bħala tfal – jew saħansitra bħala feti li qed jiżviluppaw – flimkien mal-karatteristiċi personali tagħhom, għandhom effetti fit-tul fuq kif jixjieħu.
L-ambjenti fiżiċi u soċjali jistgħu jaffettwaw is-saħħa direttament jew permezz ta’ ostakli jew inċentivi li jaffettwaw l-opportunitajiet, id-deċiżjonijiet u l-imġiba relatata mas-saħħa. Iż-żamma ta’ mġiba sana matul il-ħajja, b’mod partikolari dieta bilanċjata, attività fiżika regolari u astinenza mill-użu tat-tabakk, kollha jikkontribwixxu għat-tnaqqis tar-riskju ta’ mard mhux komunikabbli, it-titjib tal-kapaċità fiżika u mentali u t-tardjar tad-dipendenza fuq il-kura.
Ambjenti fiżiċi u soċjali ta’ appoġġ jippermettu wkoll lin-nies jagħmlu dak li hu importanti għalihom, minkejja t-telf fil-kapaċità. Id-disponibbiltà ta’ bini pubbliku u trasport sikuri u aċċessibbli, u postijiet li faċli timxi fihom, huma eżempji ta’ ambjenti ta’ appoġġ. Fl-iżvilupp ta’ rispons tas-saħħa pubblika għat-tixjiħ, huwa importanti mhux biss li jiġu kkunsidrati approċċi individwali u ambjentali li jtejbu t-telf assoċjat max-xjuħija, iżda wkoll dawk li jistgħu jsaħħu l-irkupru, l-adattament u t-tkabbir psikosoċjali.
Sfidi fir-rispons għat-tixjiħ tal-popolazzjoni
M'hemm l-ebda persuna anzjana tipika. Xi nies ta' 80 sena għandhom kapaċitajiet fiżiċi u mentali simili għal ħafna nies ta' 30 sena. Nies oħra jesperjenzaw tnaqqis sinifikanti fil-kapaċitajiet f'etajiet ħafna iżgħar. Rispons komprensiv tas-saħħa pubblika jrid jindirizza din il-firxa wiesgħa ta' esperjenzi u bżonnijiet tal-anzjani.
Id-diversità li tidher fl-età akbar mhijiex każwali. Parti kbira tirriżulta mill-ambjenti fiżiċi u soċjali tan-nies u l-impatt ta’ dawn l-ambjenti fuq l-opportunitajiet u l-imġieba tagħhom għas-saħħa. Ir-relazzjoni li għandna mal-ambjenti tagħna hija mfixkla minn karatteristiċi personali bħall-familja li twelidna fiha, is-sess tagħna u l-etniċità tagħna, u dan iwassal għal inugwaljanzi fis-saħħa.
L-anzjani spiss jitqiesu li huma fraġli jew dipendenti u piż għas-soċjetà. Il-professjonisti tas-saħħa pubblika, u s-soċjetà kollha kemm hi, jeħtieġ li jindirizzaw dawn u attitudnijiet oħra relatati mal-età, li jistgħu jwasslu għal diskriminazzjoni, jaffettwaw il-mod kif jiġu żviluppati l-politiki u l-opportunitajiet li l-anzjani għandhom biex jesperjenzaw tixjiħ b'saħħtu.
Il-globalizzazzjoni, l-iżviluppi teknoloġiċi (eż. fit-trasport u l-komunikazzjoni), l-urbanizzazzjoni, il-migrazzjoni u n-normi tal-ġeneri li qed jinbidlu qed jinfluwenzaw il-ħajjiet tal-anzjani b'modi diretti u indiretti. Rispons tas-saħħa pubblika jrid iqis dawn ix-xejriet attwali u pproġettati u jfassal politiki skont dan.
Rispons tad-WHO
L-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti ddikjarat l-2021–2030 bħala d-Deċennju tat-Tixjiħ b'Saħħtu u talbet lid-WHO biex tmexxi l-implimentazzjoni. Id-Deċennju tat-Tixjiħ b'Saħħtu huwa kollaborazzjoni globali li tgħaqqad flimkien il-gvernijiet, is-soċjetà ċivili, l-aġenziji internazzjonali, il-professjonisti, l-akkademja, il-midja u s-settur privat għal 10 snin ta' azzjoni miftiehma, katalitika u kollaborattiva biex trawwem ħajjiet itwal u aktar b'saħħithom.
Id-Deċennju jibni fuq l-Istrateġija u l-Pjan ta' Azzjoni Globali tad-WHO u l-Pjan ta' Azzjoni Internazzjonali ta' Madrid tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tixjiħ u jappoġġja r-realizzazzjoni tal-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Iżvilupp Sostenibbli u l-Għanijiet ta' Żvilupp Sostenibbli.
Id-Deċennju tat-Tixjiħ b’Saħħtu (2021–2030) ifittex li jnaqqas l-inugwaljanzi fis-saħħa u jtejjeb il-ħajjiet tal-anzjani, il-familji u l-komunitajiet tagħhom permezz ta’ azzjoni kollettiva f’erba’ oqsma: bidla fil-mod kif naħsbu, inħossu u naġixxu lejn l-età u l-ageism; żvilupp ta’ komunitajiet b’modi li jrawmu l-abbiltajiet tal-anzjani; provvista ta’ kura integrata ċċentrata fuq il-persuna u servizzi tas-saħħa primarja li jirrispondu għall-anzjani; u provvista ta’ aċċess għal kura fit-tul ta’ kwalità lill-anzjani li jeħtiġuha.
Ħin tal-pubblikazzjoni: 24 ta' Novembru 2021
